Wilhelm Kempff plays Beethoven's Moonlight Sonata (3rd movement)
Της σελήνης
II
Αργυρόηχη, μελίχροη, χρυσορόδινη,
μειλιχόμειδη ερωμένη, ασύλληπτη.
Ηδονή ομιχλώδης η χάρη σου, η καλλονή
πάρα πολύ σιωπηλή,
βασίλισσα
στο μαβί, στιλπνό στερέωμα,
του σκοταδιού αργυρή αρχόντισσα, μακρινή.
Είναι το φως σου παράξενα οδυνηρό
και μαγικό, σαν τη σκιά
εκείνων που αγαπήσαμε τρυφερά
και ξανάρχονται να μας ψιθυρίσουν,
να πουν για τ' ανύπαρχτα, για τα φανταστικά,
για κείνα τα μυστικά,
που μόνο οι ανήσυχες ψυχές
έχουν μέσα τους.
Παρηγοριά εκείνων που γνωρίζουν τη μοναξιά,
την πλήρη ονείρων κατάσταση
που το φως σου ξυπνά,
καθώς τις σκιές διαπερνά,
δίχως να τις κυνηγά να φύγουν.
Τόσο υπερήφανη, ασυγκίνητη στην εμορφιά σου
λάμψη διαβρωτική, ύπουλα διαπεραστική
εντός μου σταλάζεις
τα μυστικά τής νύχτας.
Από τη συλλογή Το πλοίο (1955)
Της σελήνης
II
Αργυρόηχη, μελίχροη, χρυσορόδινη,
μειλιχόμειδη ερωμένη, ασύλληπτη.
Ηδονή ομιχλώδης η χάρη σου, η καλλονή
πάρα πολύ σιωπηλή,
βασίλισσα
στο μαβί, στιλπνό στερέωμα,
του σκοταδιού αργυρή αρχόντισσα, μακρινή.
Είναι το φως σου παράξενα οδυνηρό
και μαγικό, σαν τη σκιά
εκείνων που αγαπήσαμε τρυφερά
και ξανάρχονται να μας ψιθυρίσουν,
να πουν για τ' ανύπαρχτα, για τα φανταστικά,
για κείνα τα μυστικά,
που μόνο οι ανήσυχες ψυχές
έχουν μέσα τους.
Παρηγοριά εκείνων που γνωρίζουν τη μοναξιά,
την πλήρη ονείρων κατάσταση
που το φως σου ξυπνά,
καθώς τις σκιές διαπερνά,
δίχως να τις κυνηγά να φύγουν.
Τόσο υπερήφανη, ασυγκίνητη στην εμορφιά σου
λάμψη διαβρωτική, ύπουλα διαπεραστική
εντός μου σταλάζεις
τα μυστικά τής νύχτας.
Από τη συλλογή Το πλοίο (1955)
-small.jpg)
12 comments:
Καταλαβαίνω γιατί σου αρέσει τόσο πολύ αυτό το ποίημα, Βίκυ. Μου αρέσει κι εμένα πάρα πολύ για τον επιπρόσθετο λόγο πως έχει και μια οικουμενικότητα που δεν διέθετε το προηγούμενο (το οποίο παρεμπιπτόντως δεν μου άρεσε ιδιαίτερα αλλά για λόγους διαφορετικούς απ' αυτούς που αναφέρατε στα σχόλιά σας).
Τούτο εδώ έχει κι ένα άλλο ...προσόν: μου έφερε στον νου ένα από τα πιο αγαπημένα μου ποιήματα του Οδυσσέα Ελύτη από "Τα ετεροθαλή", το "Της Σελήνης τής Μυτιλήνης παλαιά και νέα ωδή". Στο μόνο που συγγενεύουν είναι η φράση "Παρηγοριά εκείνων που γνωρίζουν τη μοναξιά".
Τους λόγους που αγαπώ πολύ αυτό το ποίημα τους εξήγησα προ ετών όταν το δημοσίευσα στην ανθολογία των ποιητών της Θεσσαλονίκης στο Translatum, αλλά έχω κάνει τάμα ότι σ' αυτό εδώ το ιστολόγιο δεν θα φέρνω αχρείαστους συνδέσμους.
Εν συνόψει θα πω ότι ο κύριος λόγος είναι πως το θεωρώ δείγμα ποιητικής γραφής ιδιαζόντως υψηλής ποιότητας, πάντα με βάση τα δικά μου κριτήρια και δεδομένα.
Μερικές φορές, όταν νιώθω βαθιά συγκινημένη διαβάζοντας κάποιο γραπτό, παύω να σκέπτομαι ως φιλόλογος και ως ανθολόγος και απλώς υποκλίνομαι άνευ φόβου αλλά μετά μεγάλου πάθους στο συγγραφέα.
Αυτή την άκρατη συγκίνηση την έχω νιώσει σε μεμονωμένα γραπτά το πολύ 40-50 συγγραφέων, εκ των οποίων περίπου οι μισοί είναι ποιητές. Την ίδια συγκίνηση νιώθω και ακούγοντας ένα σπουδαίο μουσικό έργο ή έναν καλό μουσικό, βλέποντας ένα σπουδαίο γλυπτό ή πίνακα ζωγραφικής, ένα σπουδαίο χορευτή, έναν σπουδαίο αθλητή και πάει λέγοντας. Καταλαβαίνεις τι θέλω πω. Είναι τότε που σου 'ρχονται δάκρυα στα μάτια γιατί αυτό που βλέπεις ή ακούς αγγίζει την τελειότητα, πάντα με βάση τα δικά σου πρότυπα και τη δική σου αισθητική.
"Μερικές φορές, όταν νιώθω βαθιά συγκινημένη διαβάζοντας κάποιο γραπτό, παύω να σκέπτομαι ως φιλόλογος και ως ανθολόγος και απλώς υποκλίνομαι άνευ φόβου αλλά μετά μεγάλου πάθους στο συγγραφέα".
Έτσι λες και εγώ η απλή και ταπεινή αναγνώστρια προσυπογράφω. Ευθαρσώς μάλιστα σου λέω πως για μένα αυτή είναι και η πεμπτουσία της μεγάλης ποίησης και της μεγάλης τέχνης γενικότερα. Η συγκίνηση. Όσο άρτιο κι αν θεωρείται από τους ειδικούς ένα έργο τέχνης, αν δεν μου προκαλέσει συγκίνηση (με την αρχαιοελληνική σημασία του όρου) δεν μπορεί να μου πει ιδιαίτερα πράγματα.
Ακριβώς το ίδιο λέμε.
Ο λόγος που επιμένω στην ανθολόγηση και την προβολή των ποιητών της Θεσσαλονίκης δεν είναι γιατί είναι συντοπίτες μου, αλλά γιατί αυτή τη δυνατή συγκίνηση την ένιωσα με 3 απ' αυτούς. Φυσικά, θα παρουσιάσω το έργο τους στο μέλλον και εδώ. Με αφορμή αυτούς τους τρεις συγγραφείς μας, δύο προγόνους κι έναν ελαφρά μεταγενέστερο, βάλθηκα να καταλάβω πού στηρίχτηκαν, ποιους κουβαλάνε μέσα τους και πόσους νεότερους συντοπίτες τους επηρέασαν. Άφησαν τα χνάρια τους στην ελληνική λογοτεχνική παραγωγή του 20ού αιώνα, Ελένη, επηρεάζοντας ούτε λίγο ούτε πολύ πάνω από 50 άλλους καλούς λογοτέχνες της Θεσσαλονίκης κι αυτό δεν είναι παίξε γέλασε. Φυσικά, σ' αυτή την τριάδα ανήκει η Ζωή Καρέλλη.
Επιστρέφω από το Translatum, όπου πήγα να δω τι είχες γράψει τότε.
Και κάτι τελευταίο που δεν θυμάμαι αν σου το έχω πει στις κατ' ιδίαν συζητήσεις μας: τους ποιητές μας γενικώς τους κατατάσσω στις εξής κατηγορίες: άριστους, πολύ καλούς, καλούς, άσε - μας τα 'παν κι άλλοι. Κάποιους απ' όλες αυτές τις κατηγορίες (εξαιρουμένης της τελευταίας) τους θεωρώ πιο δικούς μου γιατί με κάποια γραπτά τους προκάλεσαν αυτήν τη συναισθηματική φόρτιση, τη συγκίνηση που λέγαμε. και όπως πολύ σωστά λες κι εσύ "κανείς δεν έχει το δικαίωμα να πει ότι τάχα υπερβάλλει η ψυχή μας".
Εννοείς, φυσικά, ότι πρόκειται για καταδική σου κατάταξη, έτσι;
Μην αδικήσεις και μην προσπεράσεις ποτέ την τελευταία κατηγορία σου. Όπως λέει συχνά ο φίλος μου ο Θανάσης Γεωργιάδης (δες ξανά το άρθρο του στη δεξιά στήλη στο άλλο ιστολόγιο) είναι τέτοια η φύση της ποιητικής τέχνης που ακόμα κι ο πιο ταπεινός ποιητής έχει γράψει τουλάχιστον έναν ωραίο στίχο, μια ωραία στροφή, ένα ωραίο ποίημα. Κι είναι υποχρέωση του επιμελούς αναγνώστη να ψάξει να βρει την ομορφιά αυτή.
Ναι, για δική μου κατάταξη μιλάω. Και βέβαια, για να κατατάξω κάποιον σε κάποια κατηγορία πρέπει να τον διαβάσω πρώτα. Αλλιώς πώς να γνωριστώ μαζί του και πώς να τον κατατάξω;
Αλλά όπως και να το κάνουμε κι όση αλήθεια κι αν κρύβουν τα λόγια τού Θανάση Γεωργιάδη δεν παύει να χρειάζεται να είμαστε κι επιλεκτικοί καμιά φορά, καθώς είναι ανθρωπίνως αδύνατον να τα διαβάσει κανείς όλα. Κι όταν κάποιοι σου ανεβάζουν και την εκλεκτικότητα... καταλαβαίνεις πως η κατάταξη γίνεται αυτόματα μερικές φορές.
Ναι, αλλά απλώς σου ζητώ να κρατάς πάντα ένα παράθυρο ανοιχτό χωρίς να φοβάσαι το ρεύμα ή την άπνοια. :-)
Ε, να το παραφράσω το γνωστό τραγούδι τότε:
"Ένα παράθυρο ανοιχτό
αφήνω στην καρδούλα μου
να ...βλέπει φως και να 'ρχεται
η ποίηση κοντά μου". :-)
Ευχαριστημένη;
Απόλυτα ευχαριστημένη. :-)
Υπέροχος ύμνος στη σελήνη συνδεδεμένος άμεσα με τον ανθρώπινο ψυχισμό. Θαυμάσιο ποίημα, πάνω στα χνάρια της αρχαίας ελληνικής λυρικής ποίησης.
Και... σωστά τα λέτε. Αν ένα έργο τέχνης μεταδίδει τη συγκίνηση, έχει πετύχει το στόχο του.
Η μαστοριά του ποιητή, είναι να μη φαίνεται καθόλου στο ποίημα ο μόχθος της επεξεργασίας του μετά από την έμπνευση και να μοιάζει το ποίημα σαν να υπήρχε από πάντα μέσα "στην πνευματική και καλλιτεχνική Φύση" που μας περιβάλλει.
Έτσι είναι, Φαίδωνα.
Αυτό το δεύτερο σκέλος του ποιήματος για τη σελήνη πληροί και με το παραπάνω τις προϋποθέσεις που έχεις επισημάνει και παλαιότερα και αποδεικνύει με τρόπο αδιαμφισβήτητο τη μαστοριά της Καρέλλη.
Εδώ θα πρέπει να σας πω πόσο με εντυπωσιάζει το γεγονός ότι η ποιήτρια εμφανίζεται σε μεγάλη ηλικία στα γράμματα, δείχνει πανέτοιμη από το πρώτο κιόλας ποίημα και δίνει υψηλού επιπέδου ποίηση από την πρώτη συλλογή της, αλλ' ωστόσο δεν μένει εκεί παρά καταφέρνει να παρουσιάζει αλματώδη πρόοδο από συλλογή σε συλλογή. Μιλώ για θεαματική βελτίωση στη γλώσσα, το βάθος σκέψης και την τεχνική ως τα βαθιά της γεράματα. Γι' αυτό και τη θεωρώ μεγάλη δασκάλα για όλους μας.
Δημοσίευση σχολίου